شاید شما هم بارها پیش پزشک زنان رفته باشید اما آخر سر بدون آنکه سوالاتی که در ذهنتان بود را بپرسید، از مطب بیرون آمده باشید.

خانم‌های بسیاری سوالات فراوانی در رابطه با دستگاه تناسلی خود دارند که قصد داریم در اینجا به برخی از آنها بپردازیم.

چرا ترشحات گاهی بدبو می‌شود؟
بدبو شدن ترشحات به دلیل قارچی شدن محیط داخل واژن است.عوامل فراوانی می‌توانند سبب رشد قارچ‌ها در واژه شوند که به عنوان مثال به موارد زیر اشاره کرد:
۱- پوشیدن لباس‌های زیر تنگ یا پلاستیکی که از عبور هوا جلوگیری ‌کند .

۲- استفاده از ژل یا صابون واژینال که سبب به هم ریختن ph محیط شود.

۳- مشکلات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی.

۴- برخی بیماری‌ها نظیر دیابت یا مصرف برخی داروها مثل آنتی‌بیوتیک‌ها.بهترین کار برای پیشگیری از قارچی شدن واژن تعویض مرتب لباس‌های زیر و نوار بهداشتی در دوران سیکل ماهانه است.

آیا شستن واژن پس از برقراری رابطه جنسی لازم است؟
برای پیشگیری از بروز عفونت‌های ادراری توصیه می‌شود پس از اتمام رابطه جنسی خانم‌ها نیز توالت بروند و از صابون ملایم یا ژل مخصوص شستشو استفاده کنند.شستن داخل واژن بی‌فایده است و توصیه نمی‌شود.

چرا برخی خانم‌ها در حین رابطه جنسی درد دارند؟
دلیل درد، یا خشکی واژن است یا عفونت آن که در صورت اول مشکل به کمک استفاده از ژل مخصوص حل می‌شود و در مورد دوم باید به متخصص زنان مراجعه کرد.یکی دیگر از دلایل درد که البته بسیار نادر است یک نوع ناراحتی روانی به نام واژینیسم است که در آن فرد از خود، بدن و جنس‌اش ناراحت و ناراضی است.در ۵ تا ۱۰ درصد زنان نیز آندرومتریوز یا مشکلات رحمی دلیل دردهای عمیق است که به هر حال باید برای درمان آن به پزشک زنان مراجعه کرد.

آیا زایمان واژن را خراب می‌کند؟
زایمان ممکن است کمی به فرج به دلیل برشی که حین زایمان در اپیزیوتومی داده می‌شود، آسیب برساند.به محض اتمام زایمان،ماهیچه‌ها و بافت‌های رحم و واژن مجددا جمع می‌شوند البته همه چیز به نوع بافت و سن مادر بستگی دارد.

آیا امکان دارد به سرطان واژن دچار شویم؟
بله. اما این نوع سرطان بسیار نادر است در عوض سرطان دهانه رحم بسیار شایع است به همین دلیل توصیه می‌شود برای کاهش احتمال ابتلا تمام خانم‌ها از ۲۰ سالگی و قبل از ۲۳ سالگی واکسن پاپیلوما ویروس انسانی را بزنند و به طور مرتب برای معاینه پیش پزشک زنان بروند.

افتادگی رحم یعنی چه؟
گاهی اوقات به دلیل مشکلاتی که برای ماهیچه‌ها و رباط‌های پرینه به وجود می‌آید رحم،مثانه و رکتوم دچار افتادگی می‌شوند تقریبا ۱۵ درصد زنان با این مشکل روبه‌رویند و اکثرا نیز در سن یائسگی به آن دچار می‌شوند. بارداری، زایمان طولانی و سخت، درشتی نوزاد و دوقلوزایی از جمله دلایل افتادگی رحم است اما این ناراحتی گاهی در زنانی که وزن نرمال دارند تنها یک بار زاییده‌اند هم دیده می‌شود.در واقع جنس بافت‌ها در این میان بسیار مهم است.در صورتی که خانم مبتلا در حین رابطه جنسی احساس ناراحتی کند با کمک عمل جراحی می‌توان مشکل را برطرف کرد.

یکی از مسایلی که ذهن والدینی که فرزندان خردسال دارند را به خود مشغول می‌کند، شیوه پاسخ‌دهی به سوال‌های خاصی است که کودکان و نوجوانان می‌پرسند….
به عنوان نمونه اگر پسر ۶ یا ۷ ساله شما سوالاتی راجع به نحوه به دنیا آمدن خودش یا خواهر ۲ ساله‌اش بپرسد، چه باید بگویید؟
شیوه برخورد والدین معمولا از یکی از دو روش زیر پیروی می‌کند؛ یا به این سوال‌ها که در حیطه مسایل جنسی است هیچ جوابی نمی‌دهند و یا برعکس، اطلاعات زیادی می‌دهند که متناسب با سن کودک نیست.
بیشتر بچه‌های کوچک‌تر فکر می‌کنند بچه‌ از طریق خوردن چیزی توسط مادر و سپس رشد آن به دنیا می‌آید اما شیوه انتقال اطلاعات صحیح توسط والدین این تصور غلط را اصلاح خواهد کرد.
همواره در صحبت با کودکان و نوجوانان راجع به مسایل جنسی باید ۲ نکته مهم را مدنظر قرار دهید؛ مهم‌ترین نکته، صداقت در بیان مسایل جنسی است و دیگری، اطلاع از آنچه بچه‌ها کشف کرده‌اند و آگاهی از شیوه نگرش آنها به این مسایل.
فهم این مساله از سوی کودک که تولد بچه ربطی به غذا خوردن مادر ندارد موجب آرامش خیال وی می‌شود. والدین باید به طریقی دلیل این پرسش را دریابند و برای آرامش خیال کودک و رفع نگرانی‌اش بکوشند.
اغلب بچه‌ها اطلاعات جنسی‌ای که توسط والدین به آنها داده می‌شود را فراموش می‌کنند ولی طی سال‌های بعدی درک آنها از مسایل افزایش می‌یابد و به ارایه آگاهی‌های درست عادت می‌کنند.
اصل اساسی آموزش جنسی به کودکان و نوجوانان که باید به آن توجه شود، عبارت است از اکتفا کردن به جواب همان سوال و انباشته نکردن ذهن کودک از مسایل غیرضروری. همچنین بهتر است زمانی برای آموزش مسایل جنسی به کودک در نظر گرفته شود که خودش سوالی را می‌پرسد.
برخورداری نوجوانان از اطلاعات مربوط به سیستم تولید مثل و شیوه عملکرد آن از اهمیت وافری برخوردار است؛ چراکه دریافت اطلاعات غیرصحیح از هم‌سالان موجب گمراهی آنها می‌شود.

باور کردن خود یکی از اولین قدم ها به سمت موفقیت است. اگر به خودتان اعتماد نداشته باشید، موفق شدن در کارها خیلی سخت می شود.

۱٫ یک شعار برای خود انتخاب کنید و هر روز آنرا برای خودتان تکرار کنید.

۲٫ یاد بگیرید که نظر شما تنها نظری است که اهمیت دارد. افکار و نظرات بی اهمیت دیگران را کنار بگذارید. فقط خودتان هستید که باید واقعیت زندگی را برای خود آشکار کنید.

۳٫ در محل کار، مدرسه یا خانه نظرات خود را بیان کنید. وقتی در ارتباطات خود با دیگران مطیع و سلطه پذیر نباشید آنوقت به خود و نظراتتان اعتماد و اطمینان پیدا می کنید.

۴٫ همه چیز را امتحان کنید حتی اگر ندایی در ذهنتان بگوید که ممکن نیست. حتی کوچکترین پیروزی ها می تواند به شما اعتبار ببخشد و باعث شود دفعه بعدی که با یک مشکل یا هدف روبه رو شدید بیشتر به خودتان اعتماد کنید.

۵٫ رفتارهای دفاعی را کنار بگذارید. وقتی به خودتان می گویید که نمی توانید به یک هدف خاص در زندگیتان برسید، قبل ازاینکه حتی تلاشی کرده باشید اجازه می دهید که شکست بخورید. پس این رفتارها را کنار بگذارید و همیشه متضاد این را به خودتان دیکته کنید.

۶٫ دور و برتان را با افرادی پر کنید که تحسینشان می کنید. وقتی با کسانی هستید که افراد موفقی هستند بیشتر می توانید خودتان را باور کنید. از این افراد کمک بخواهید تا به شما نشان دهند که چطور برای رسیدن به اهدافشان تلاش کرده اند.

۷٫ برای خودتان هدف تعیین کنید. وقتی هدف داشته باشید کنترل در دستان شماست.

۸٫ باید تشخیص دهید که چه موقع به هدفتان می رسید تا به بالا بردن اعتماد به نفستان کمک کند.

۹٫ دلیل شکستتان را پیدا کنید. برای هر کسی پیش می آید که نتواند به هدفی دست پیدا کند اما اگر از شکست هایتان درس بگیرید احتمال موفقیتتان بیشتر می شود.

۱۰٫ برای قضاوت درمورد موفقیتتان انتظارات واقع بینانه داشته باشید. قبل از اینکه برای دویدن آمادگی جسمانی لازم را پیدا نکرده باشید نباید از خودتان توقع داشته باشید که بتوانید ۴ کیلومتر را بدوید.

۱۱٫ به انتقادات گوش دهید اما اجازه ندهید متقاعدتان کند که کمتر از آن چیزی هستید که واقعا هستید. بعضی منتقدان برای بزرگ تر جلوه دادن خودشان دوست دارند شما را خرد کنند اما خیلی های دیگر هم هستند که توصیه های انتقادی بسیار خوب در اختیارتان می گذارند که به کمک آن می تواند خودتان را ارتقاء دهید.

۱۲٫ وقت و انرژیتان را به دیگران اختصاص دهید. وقتی اینکار را می کنید، فیدبک مثبت از طرف مقابل دریافت می کنید و احترام آنها را به دست می آورید. با این روش خودتان هم کم کم احترام بیشتری برای خودتان قائل خواهید شد.

۱۳٫ خودتان را باور کنید تا بهترین باشید.

نکات

· اجازه ندهید دیگران اعتماد به نفستان را پایین بیاورند.
· اگر کسی به شما گفت که فلان کار را نمی توانید بکنید، حرفش را باور نکنید.
· نقاط منفیتان را مثل هدف تیراندازی بدانید و تا می توانید به سمت آنها تیر شلیک کنید. این باعث می شود اعتماد به نفستان بالا رود.

هشدارها

· قبل از اینکه خودتان را باور کنید باید خودتان را بشناسید. باید بدانید که چه چیز برای شما بهتر عمل میکند.
· اگر می خواهید به خودتان ایمان پیدا کنید باید خوب با زیر و بم شخصیتتان آشنا شوید

اشاره برای گام نهادن در مسیر بندگی و دستیابی به معنویت و حفظ و تقویت حالات معنوی خود، نخست باید به نکاتی توجه کرده و بر آگاهی‌های خود از مسیر و منازل راه حق بیفزاییم. آن‌گاه حرکت معنوی خود را آغاز کرده و در عرصه عمل و خودسازی گام برداریم و با توکل برخدای سبحان و مدد از وسایط فیض حق، با همه توش و توان  منازل این سفر معنوی را پشت سر نهاده و به سوی مقصد اعلی که قرب حضرت حق تعالی است، حرکت کنیم.
ابتدا چند نکته را، تذکر می‌دهیم و آن‌گاه به نقاط آغازین سلوک و سپس به طرح عملی  برخی اهل معرفت در سیر الی الله می‌پردازیم.
♦درآمد
نکته اول: شناخت معارف عمیق دین
دین اسلام، علاوه بر احکام ظاهری که بیانگر وظایف و تکالیف گوناگون آدمی است، از حقایق و معارف عمیقی برخوردار است که دستیابی به آن‌ها در گرو سعی و مجاهدت و تلاش افزون‌تر است و راه رسیدن به آن‌ها تزکیه و تقوا و ریاضت‌های مشروع دینی است.
نکته دوم: شناخت ساحت‌های وجود آدمی و چشم انداز رشد
انسان، دارای دو جنبه است:
۱ . جنبه  جسمانی و مادی؛
۲ . جنبه روحی و معنوی.
هر کدام از این دو جنبه، یا سالمند و یا بیمار، سلامت آن‌ها به ملایمات، یعنی عوامل سازگار بستگی دارد و بیماری آن‌ها به منافیات یعنی عوامل ناسازگار وابسته است. در بعد روحی مقصود از ملایمات، فضایل اخلاقی است و مقصود از منافیات، رذایل اخلاقی.
حالات نفسانی انسان بردوگونه است:
۱٫ زودگذر و ناپایدار؛
۲٫ پایدار و مانا.
در حالات زودگذر، ممکن است انسان در یک نشست، عمیقاً تحت تأثیر قرار گیرد و به کلی عوض ‌شود؛ ولی وقتی از آن مجلس فاصله گرفت،  اگر برای تثبیت آن حالت، در عرصه عمل اقدام نکند، آن حالت از بین می‌رود. چنین  حالتی، زودگذر است؛ اما حالات دیرپا و پایدار که به صورت ملکات و صفات راسخ  نفسانی در آمده‌اند، به آسانی زایل نمی‌شوند. «ملکه» صفت راسخ نفسانی است که به زودی زوال نمی‌پذیرد؛ اما «حال» صفتی است که در روح انسان رسوخ نیافته و به آسانی قابل زوال است.
علم اخلاق، درباره شناخت این صفات و راه رفع و دفع رذایل و همچنین کسب و به کمال رساندن فضایل بحث می‌کند.
هدف علم اخلاق، تکامل انسان در این راستا است. آغاز این سیر تکاملی، از مرتبه حیوانی و نهایت آن، رسیدن به مقام مَلَکِیّت، یعنی فرشته خویی است. به عبارت دیگر، هدف، این است که انسان از جایگاه پست حیوانی حرکت کرده، به بالاترین نقطه کمال، یعنی اتصال به مقام فرشتگان برسد؛ ولی گروهی دیگر از دانشمندان علم اخلاق، نهایت مسیر تکامل انسان را از این فراتر دانسته و معتقدند روح انسان می‌تواند از افق ملک و فرشته نیز فراتر رفته، خود را به بی‌نهایت برساند.
توضیح این‌که آدمی برخلاف موجودات تک ساحتی چون فرشتگان و حیوانات، مرکّب از دو بُعد است؛ امّا فرشته، فقط از عقل و حیوان، فقط از بهیمیّت سرشته شده است. اوّلی جز سجود، چیزی نمی‌داند و دوّمی، جز خور و خواب. در آن‌ها حالت و صیرورت [گردیدن] از حالت بالقوه به حالت بالفعل وجود ندارد؛ امّا انسان در آغاز، موجودی بالقوه است و باید با تلاش و کوشش، استعدادهای بالقوه را به فعلیت برساند. وجود آدمی از دو بُعد متضاد تکوین یافته است: بُعد عقلانی و بُعد حیوانی. انسان باید بکوشد که عقل را بر تمایلات شهوانی غالب سازد و مدیریت کلان کشور وجود خود را به دست عقل بسپارد. آدمی اگر از میان این تضاد و چالش عبور کند، می‌تواند از فرشته فراتر رود.
در روایات اهل‌بیت:همین مطلب آمده است. از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: «آیا فرشتگان برترند یا بنی آدم؟»
امام فرمود: امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) فرموده است:
إِنَّ اللهََ رَکَّبَ فِی الْمَلَائِکَةِ عَقْلاً بِلَا شَهْوَةٍ وَ رَکَّبَ فِی الْبَهَائِمِ شَهْوَةً بِلَا عَقْلٍ وَ رَکَّبَ فِی بَنِی آدَمَ کِلْتَیْهِمَا فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَیْرٌ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ مَنْ غَلَبَ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهَائِمِ؛۱
خداوند، در ساختار فرشتگان، عقل را تعبیه کرده است و در حیوانات، شهوت را، و در آدمی هر دو را قرار داده است. هر کس عقلش بر شهوتش غالب آید، از فرشتگان برتر است و آن کس که شهوتش بر عقل فزونی گیرد، از چارپایان، بدتر است.
مولوی هم مضمون همین حدیث را در مثنوی به نظم آورده است که این چنین آغاز می‌شود:
در حـدیث آمد که یـزدان مجـید
خلـق عـالم را سـه گـونه آفــرید
یک گُرُه۲ را جمله عقل و علم و جود
آن فرشته‌ست، او نداند جز سجود۳
و آن‌گاه به ترسیم ساختار وجودی این سه گروه  می‌پردازد و به تضاد و کشمکش و چالش میان دو ساحت وجود آدمی یعنی ساحت عِلْوی و ساحت بهیمی اشاره می‌کند و البته آن چنان که شیوه او است، بی‌پرده و صریح سخن می‌گوید.۴
غایت علم اخلاق، این است که انسان از  مَلک هم بگذرد و آن شود که در وهم نگنجد. این هدف، شریف‌ترین هدف‏ها است؛ لذا گروه زیادى از حکماى گذشته مى‏گفتند: «علم اخلاق، اِکسیر اعظم است».
نکته سوم: شناخت نفس و اعتقاد به ضرورت تزکیه
‌خودسازی و تقویت معنویت، یک نوع جهاد است: جهاد با نفس، نیازمند تقوا، تزکیه و ریاضت‌های شرعی است. آنان که با تلاش و توکل در این راه گام بردارند، خداوند راه‌های هدایت را به روی آنان می‌گشاید:
وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللهََ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ؛۵
و کسانى که در راه ما کوشیده‌اند، به یقین راه‌هاى خود را بر آنان مى‌نماییم و در حقیقت، خدا با نیکوکاران است.
باید قوای حیوانی را تحت مدیریت قوای روحانی و ایمانی قرار داد. وقتی جنبه حیوانی تضعیف و جنبه انسانی و روحانی، تقویت شود، چشم بصیرت آدمی باز می‌شود و آنچه نادیدنی است و با چشم سر نمی‌توان دید، با چشم سرّ و درون می‌بیند.
مرحوم فیض کاشانی در تفسیر صافی در ذیل آیه ۴۶ سوره حج، از امام سجاد (علیه السلام) نقل می‌کند که فرمود:
عبد، چهار چشم دارد. با دو چشم، امر دین و دنیای خود را می‌بیند و با دو چشم، امر آخرت خود را. وقتی خدا اراده کند که به بنده‌ای خیر دهد، دو چشمی را که در قلب او است، می‌گشاید. پس با آن دو چشم، غیب را می‌بینید… .۶
کسی که خواهان معرفت است و می‌خواهد معنویت او تقویت شود، باید کمر همت ببندد و وارد شریعه شریعت شود و صفات حیوانی را از خود دور ساخته و به اخلاق الهی متخلق شود و خویشتن را به آن‌، آراسته سازد؛ از طریق معرفت نفس، به معرفت ربّ، بار یابد؛ زیرا معرفت نفس، سودمندترین معرفت‌ها است:معرفة النفس أنفع المعارف؛۷
در بعضی از اخبار آمده است که مردی به نام مجاشع بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)وارد شد و گفت:
«یَا رَسُولَ اللهِ کَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى مَعْرِفَةِ الْحَقِّ؟» فَقَال (صلی الله علیه و آله و سلم): «مَعْرِفَـةُ النَّــفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى مُوَافَقَةِ الْحَقِّ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «مُخَالَـفَةُ النَّـفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى رِضَاءِ الْحَقِّ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «سَخَـطُ النَّـفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى وَصْلِ الْحَقِّ؟» فَقَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «هِجْـرَةُ النَّــفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى طَاعَةِ الْحَقِّ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «عِـصْیَانُ النَّـفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى ذِکْرِ الْحَقِّ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «نِسْـیَانُ النَّــفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى قُرْبِ الْحَقِّ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «التَّبَـاعُدُ مِنَ النَّفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى أُنْسِ الْحَقِّ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «الْوَحْشَـةُ مِنَ النَّفْسِ»
فَقَالَ: «یَا رَسُولَ اللهِ فَکَیْفَ الطَّرِیقُ إِلَى ذَلِکَ؟» قَالَ (صلی الله علیه و آله و سلم): «الِاسْتِعَانَةُ بِالْحَقِّ عَلَى النَّفْسِ»؛۸
«ای رسول خدا! چه راهی برای شناخت پروردگار وجود دارد؟» فرمود: «معرفت نفس». گفت: «ای رسول خدا! راه موافقت با حق چیست؟» فرمود: «مخالفت با نفس». پرسید: «ای رسول خدا! راه رضای حق چیست؟» فرمود: «نارضایتی و ناخشنودی نفس». پرسید: «ای رسول خدا! راه وصل به حق چیست؟» فرمود: «ترک  نفس و جدا شدن از آن». گفت: «ای رسول خدا! راه طاعت حق چیست؟» فرمود: «نافرمانی نفس». گفت: «ای رسول خدا! راه ذکر حق چیست؟» فرمود: «فراموشی نفس». گفت: «ای رسول خدا!‌ راه قرب حق چیست؟» فرمود: «دوری از نفس». گفت: «ای رسول خدا!‌ راه انس با حق چیست؟» فرمود: «مأنوس نبودن و انس نداشتن با نفس». گفت: «ای رسول خدا! راهیابی به آن چگونه است؟» فرمود: «کمک گرفتن از حق بر ضد نفس».
پایان سخن را به کلام عالم ربانی، مرحوم میرزا جواد ملکی تبریزی می‌آراییم:
اگر آدمی بکوشد و عالم حس و مثال وجود خود را تابع عقل خود قرار دهد و توجه خود را به آن عالم، معطوف سازد و آن را از قوه به فعلیت درآورد، می‌تواند به موقعیت معنوی دست یابد و از شرافت و لذت و بهجتی برخوردار گردد که به قلب احدی خطور نکرده است. اگر این دولت برای کسی دست دهد و به مقام معرفت نفس که مفتاح معرفت رب است، نائل آید، حجاب‌های ظلمانی را در‌نوردیده و به عوالمی سرشار از لذت‌های معنوی و بهجت و انبساط وارد می‌شود و حقایقی را می‌بیند که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به خاطر احدی خطور نکرده است.۹
——————————————————————————–
نویسنده: حسین روحانی‌نژاد؛نشریه خلق
تنظیم برای تبیان گروه حوزه علمیه
——————————————————————————–
♦پی نوشت
۱- وسائل‏الشیعه، ج ۱۵، ص ۲۰۹؛ بحارالأنوار، ج ۵۷، ص ۲۹۹؛ علل‏الشرائع، ج ۱، ص ۴٫
۲- گُرُه:‌مخفف گروه.
۳- مثنوی معنوی، ص ۵۸۱، ابیات ۱۴۹۷-۱۵۶۱٫
۴- همان.
۵- سورة عنکبوت: ۶۴٫
۶- «أَفَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَتَکُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ یَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ یَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِی فِی الصُّدُور؛ آیا در زمین گردش نکرده‌اند، تا دل‌هایى داشته باشند که با آن بیندیشند یا گوش‌هایى که با آن بشنوند؟ در حقیقت، چشم‌ها کور نیست؛ ولی دل‌هایى که در سینه‌ها است، کور است.» رساله لقاء الله، ترجمه سید احمد فهری، ص ۲۱-۲۲٫
۷- غررالحکم، ص ۲۳۲٫
۸- عوالی‏اللآلی، ج ۱، ص ۲۴۶؛ مستدرک‏الوسائل، ج ۱۱، ص ۱۳۸٫
۹- ر.ک: رساله لقاء الله، ترجمه سید احمد فهری، ص ۲۱-۲۲٫